İskenderun Kentsel Tasarım Stüdyosu: Strata

İskenderun'un bugünkü yüzeyinin altında, doğal ve insan yapımı sistemlerin iç içe geçmiş bir birikimi uzanır. Her katman, jeolojik kaymaların, ekolojik dönüşümlerin ve kente dair düşlerin belleğini taşır. Her tabaka, çevresel güçlerle insan arzuları arasındaki kesintisiz diyaloğun bir öyküsünü anlatır ve mekânsal araştırma ile hayal gücü için verimli bir zemin sunar. İşte strata budur.

Stüdyo, öğrencilerden aynı anda hem arkeolog hem de vizyoner olmalarını ister. Arkeolog olarak, şehrin mekânsal anlatılarını, bataklık gibi jeolojik oluşumlardan Fransız Mandası dönemi kent ızgarası gibi mekânsal biçimlenmelere uzanan bir yelpazede kazıp çıkarırlar. Vizyoner olarak ise günümüzün kritik meseleleriyle yüzleşirler: sismik kırılganlık ve zemin koşulları, dönüşen liman-şehir ilişkisi, parçalanmış kentsel doku, değişen ekonomik örüntüler ve dönüşen hareketlilik ihtiyaçları.

Kentsel tabakalar hem bir arşiv hem de bir katalizördür. İskenderun'un katmanlarında yalnızca geçmişi değil, ortaya çıkabilecek olasılıkları da okuruz. Şehrin katmanlarını özenle kazarak zamanın neyi biriktirdiğini ve yarın için neyin harekete geçirilebileceğini açığa çıkarırız. Kentsel gelecekleri kazıp çıkarmanın anlamı da tam olarak budur.

Stüdyo, birbiriyle bağlantılı üç aşama üzerine kuruldu. İlk aşama kavramsal keşfe ayrıldı. Bu aşamada her öğrenci, strata'yı hem kuramsal bir kavram hem de İskenderun'a özgü mekânsal bir olgu olarak eleştirel bir gözle okudu. İkinci aşama kazı ve belgelemeye odaklandı: şehrin morfolojik evrimini ve yapılı doku tipolojilerini, sokak ağlarını ve bağlantısallığı, kentsel etkinlik arayüzlerini ve ekonomik ağları, ekolojik altyapı ile kamusal yaşam arasındaki ilişkiyi kapsayan sistematik dikey okumalar bu aşamada üretildi.

Son aşamada öğrenciler, koruyucu bir muhafazadan cesur eklere, ince onarımlardan stratejik dönüşümlere uzanan bir yelpazede, hayal ettikleri geleceklere giden çok sayıda yolu araştıran tasarım müdahaleleri geliştirdi. Projelerden, tekil çözümler sunmak yerine incelikli yaklaşımlarla geçmiş ile gelecek arasında bir köprü kurması beklendi.

Dönem boyunca on yedi bireysel proje geliştirildi. Stüdyonun çalışmaları üç basılı kitapçıkta bir araya getirildi: biri şehrin kolektif analizine ayrıldı, ikisi ise tasarım projelerini derledi. Böylece Gaziantep stüdyosuyla başlayan yayın geleneği sürdürülmüş oldu.